maandag 21 november 2011

Expats, Nederlanders en antibiotica

Laatst vertrok een oost-europese collega van mij huiswaarts voor een operatie. Een visgraatje had zich ongemakkelijk in haar wang genesteld. Nadat ze in Nederland drie dagen had moeten wachten voor ze antibiotica kreeg, en er niet ONMIDDELLIJK een chirurgische ingreep was gepland, stapte ze in het vliegtuig om thuis geopereerd te worden. En zij is geen uitzondering.

Veel expats, die voor een aantal jaar in Nederland wonen, keren ons zorgsysteem de rug toe. Ze vinden de constructie met de huisarts als poortwachter raar en willen zelf naar de specialist kunnen stappen met hun klachten. Ook verwijten ze de huisarts dat deze altijd paracetamol en een paar dagen rust voorschrijft en nóóit medicijnen (lees: antibiotica). Velen voelen zich niet serieus genomen door de huisarts, en accepteren niet dat ze naar huis gestuurd worden terwijl hun klachten met een antibiotica-kuur zouden verdwijnen. Mijn buitenlandse collega’s gebruiken hun vakanties in het moederland om hun eigen dokter, tandarts, gynaecoloog en/of kaakchirurg te bezoeken. Daarbij nemen ze gelijk ook wat antibiotica mee terug naar Nederland, want die kun je hier alleen op recept krijgen van die lastige huisarts die het nooit voorschrijft.

Dit is natuurlijk enigszins overdreven, maar niet geheel onwaar. Wij Nederlanders houden niet zo van medicijnen. We hebben een “stoere” houding tegenover kwaaltjes en pijntjes en nemen niet voor alles een pijnstiller. Als je dan toch koorts of hoofdpijn hebt is paracetamol genoeg, en uitzieken is het wondermiddel. Dit vertaalt zich in het uiterste geval naar de Nederlandse manier van bevallen. Dat doen we zo natuurlijk mogelijk, zonder verdoving, en het liefst thuis, iets waar de gemiddelde expat niets van wil weten.

Ook antibiotica nemen we liever niet, ons land heeft het laagste antibiotica-gebruik van alle Europese landen. Het gemiddelde gebruik van antibiotica is in België en Frankrijk tweemaal, en in andere Zuid-Europese landen zelfs driemaal zo hoog als in Nederland. Nederland heeft ook het laagste niveau van antibiotica-resistentie van heel Europa: in Nederland komt MRSA, de multiresistente ziekenhuisbacterie, bij slechts 1-2% van de ziekenhuisopnames voor, terwijl het gemiddelde percentage in Europa op 25% ligt en in Griekenland en Portugal zelfs op 50%. Ook bij andere bacteriën zoals een multi-resistente E. coli-stam is een dergelijk patroon zichtbaar. Of dit komt door onze terughoudendheid in het nemen en die van de huisarts in het voorschrijven van antibiotica is niet met 100% zekerheid te zeggen, maar de correlatie is wel opvallend.

Veel kwaaltjes gaan écht na een paar dagen wel weg, en als dit niet het geval is krijg je heus wel alsnog een recept voor antibiotica. Een recept ja, want antibiotica kun je niet zomaar bij de drogist of apotheek kopen, zoals in veel andere landen. Maar ook in landen waar je officieel wel een recept moet hebben, zoals in Spanje, is antibiotica makkelijk over (of onder) de toonbank te verkrijgen, dit hoef je in Nederland niet te proberen. En daar ligt, als je het mij vraagt, ook een deel van het probleem van resistentie. In Griekenland bijvoorbeeld, is een behoorlijk groot deel (15%) van de antibiotica over de toonbank gekocht. Griekenland is ook het land met het hoogste niveau van antibiotica-resistentie van Europa. Toeval of niet? Artsen in verschillende landen strijden voor Europese regels op het gebied van antibiotica-gebruik, voornamelijk om resistentie tegen te kunnen gaan, via instituten als het European Surveillance of Antimicrobial Consumption en het European Center for Disease Prevention and Control. Vaak wordt Nederland als voorbeeld gegeven in Europese studies naar antiobiotica-resistentie.

Volgens mij is er genoeg bewijs om voorzichtig te zijn met het voorschrijven van antibiotica. Terwijl de expat vindt dat de Nederlandse huisarts laks is, en niet wil horen dat hij/zij “over drie dagen terug moeten komen als de klachten aanhouden”, is de huisarts eigenlijk bezig om onnodig medicijngebruik tegen te gaan. Hiermee heeft de huisarts ook een belangrijke rol in het bestrijden van antibiotica-resistentie. Mijn collega’s heb ik echter nog niet weten te overtuigen. Eén van hen, die in zijn moederland een doktersdiploma heeft, heeft een voorraadje antibiotica thuis en deelt dat graag uit als er iemand een vervelende ontsteking heeft. Zonder tussenkomst van de Nederlandse huisarts, die daarvoor zeker geen antibiotica zou voorschrijven.

Zucht.

zondag 6 november 2011

Het sportersgen?

De ene sporter kan na een jaar de top bereiken en een andere is na 10 jaar trainen nog steeds een middelmatige amateur. Waar ligt dit aan? Doorzettingsvermogen? Kwaliteit van de training? Mogelijkheden om te sporten? Lichaamsbouw? Voeding? Aanleg? Genen? Het meest waarschijnlijke antwoord is: een combinatie van al deze aspecten. Als je heel veel traint, maar geen aanleg hebt, zul je nooit een goede sprinter worden. En al heb je de perfecte bouw voor een marathonloper, wanneer je op de bank blijft zitten kom je zeker niet in de buurt van dat nieuwe wereldrecord.

Dat genetische aanleg zeker een grote rol speelt is wel duidelijk. Jamaicanen zijn bijvoorbeeld veel betere sprinters dan de gemiddelde Nederlander. Er zou dus een genetische factor te vinden moeten zijn die Jamaicanen wel hebben en Nederlanders niet. Sportonderzoekers zijn al jaren op zoek naar het “sprintersgen”, maar hebben tot nu toe de perfecte bron niet gevonden. Waarom is dit zo moeilijk?

Dit komt omdat de meeste eigenschappen niet door slechts één gen veroorzaakt worden. Neem een ander voorbeeld, zoals lengte. Lengte is duidelijk erfelijk, maar “het” gen voor lengte bestaat niet. In totaal zijn er al 300.000 1-letter-variaties in het DNA (single nucleotide polymorphisms of SNPs) gevonden die lengte beïnvloeden. Heb je veel van de lange variaties, zul je waarschijnlijk lang worden, heb je veel van de korte variaties, blijf je meestal kort. Maar al zou je bij een kind alle 300.000 van deze SNPs bekijken, kun je nog niet met zekerheid zeggen hoe lang deze persoon zal worden.

Zo zit het ook met sportersgenen: heel veel 1-letter-variaties in het DNA dragen bij aan je aanleg voor sport. Genetische variatie bepaalt ook hoe gevoelig je bent voor training. Sommige mensen worden snel veel beter door training, terwijl anderen nauwelijks baat hebben bij hetzelfde trainingsregime. Bij een groot onderzoek met bijna 500 ongetrainde sporters kregen sommige sporters na maanden van training nauwelijks een betere conditie, terwijl anderen snel een veel betere conditie hadden. Met behulp van genetisch onderzoek werd gevonden dat er 21 1-letter-variates verantwoordelijk waren voor 50% van de verschillen in reactie op training. In andere woorden: als je van iemand alle DNA-letters op de 21 plaatsten weet, kun je met 50% zekerheid zeggen of iemand goed of minder goed op training zal reageren. (http://bit.ly/oloOWq)

Er bestaan genetische testen waarmee je kunt uitzoeken of jouw kind een sprinter of lange-afstandsloper wordt (van Atlas Sports Genetics). Zulke testen kijken naar variaties in het gen ACTN3, maar de DNA-variatie in dit gen bepaalt slechts een heel klein beetje van de sportprestatie. Alleen bij hele goede sporters kan de ene of de andere variatie bepalen of iemand een echte goede of een iets minder goede sprinter zal worden (lees ook verder hierover). Kortom, de genetica van sport is niet zo makkelijk en door een genetische test bepalen welke sport je kind moet gaan doen om goed te presteren is voorlopig nog onzin. Laat je kinderen voornamelijk de sport doen die ze leuk vinden, of geen sport als ze liever op pianoles gaan. En, als je als volwassene na jarenlang hard trainen nóg geen topsporter bent, vergeet het dan maar. Daar kan geen genetica tegenop.

Dit is een verkorte weergave van een interessante blog “The Science of Sport”: Training, talent, 10.000 hours and the genes, geschreven door twee Australische sportonderzoekers.

Deze blog verscheen in de Tribune, het clubblad van triatlonvereniging GVAV in Groningen

vrijdag 4 november 2011

Vanavond eten we π-zza

Puzzels, thuisproefjes, simpel sinterklaaslootjes trekken en tekortkomingen van het decmoratisch stemrecht: het komt allemaal voorbij in de bloemlezing van de wiskundemeisjes. En koop maar nooit meer een staatslot: de kans is groter dat je dood neervalt dan dat je de hoofdprijs wint.


Ik lees de columns van de wiskundemeisjes in de Volkskrant met veel plezier, en had het verschijnen van hun boek “Ik was altijd heel slecht in wiskunde” op de voet gevolgd. Na een aantal lovende recensies over het huis-tuin-en-keuken wiskundeboek was ik al bijna onderweg naar de boekenwinkel, toen ik het kon recenseren voor NRT. Ik was vroeger, op de lagere en middelbare school, altijd best goed in rekenen en wiskunde en vond het ook leuk, maar ondanks mijn beta-opleiding (biologie) heb ik wiskunde in het dagelijks leven niet echt meer nodig. Althans, dat dacht ik, maar de wiskundemeisjes laten zien dat wiskunde in het dagelijks leven niet te vermijden is.


Het boek bestaat uit verschillende hoofdstukken, rond één thema opgebouwd, met de columns uit de Volkskrant, lees-en museumtips, proefjes voor thuis, puzzels (gelukkig met oplossingen) en verhalen over bijvoorbeeld beroemde wiskundigen. Wiskundig benaderd bevat het boek 13 leestips, 9 puzzels, 9 doe-het-zelf thuisproefjes, 5 museumtips, 5 kijktips, 5 beroemde wiskundigen, 4 cadeautips en 2 reistips. Een beetje hobby-wiskundige ziet dat deze reeks een aantal priemgetallen bevat, maar hebben de wiskundemeisjes ook een patroon in deze getallenreeks aangebracht? Ik heb het nog niet kunnen vinden.


Maar, zoals te lezen valt in het eerste hoofdstuk, een patroon zal er in deze reeks zitten! Er zijn namelijk altijd meerdere patronen te ontdekken in een reeks getallen! Het antwoord op de vraag: wat volgt er na 1, 3, 6, 10 is niet alleen 15, 21, 28; er zijn nog veel meer mogelijkheden. Bij IQ-testen, waar je vaak dit soort reeksen moet aanvullen, wordt verwacht dat je de meest voor de hand liggende reeks uitkiest. Maar een beetje slimmerik kan dus meer goede antwoorden bedenken. In het boek wordt verder aandacht geschonken aan allerlei aspecten van de wiskunde: de patronen van jaren 70-behang, sinaasappels stapelen, het beroemde getal pi, het spijkerschrift van de Babyloniërs en binaire getallen.


Zes keer handje schudden
Eén hoofdstuk gaat over de wiskunde van vrienden en liefde, en daarbij wordt het boek The Tipping Point van Malcolm Gladwell aangehaald, dat ik toevallig net gelezen heb. Gladwell beschrijft dat de theorie dat je binnen zes stappen de hele wereld kent, verklaard kan worden door mensen die veel mensen kennen, zogenaamde connector. Voor de wiskundemeisjes is het een peuleschilletje om dit door te rekenen en je kunt zelf testen of je ook zo’n connector bent of niet. 


In The Tipping Point wordt ook beschreven dat mensen vermoeden dat hun vrienden meer vrienden hebben dan zijzelf. Dit wordt eens wiskundig onder de loep genomen en vervolgens keihard bewezen. Daarnaast rekenen de wiskundemeisjes voor hoeveel partners je moet hebben gehad om bij de juiste te blijven hangen. Het antwoord daarop is ongeveer 12 - gelukkig kun je het begrip “partner” volgens deze theorie ruim interpreteren zodat ook Ionica Smeets het bij haar huidige partner kan houden (en ik ook).


Mijn favoriete hoofdstuk gaat over kansen. De wiskundemeisjes leggen haarfijn uit dat de kans dat je dood neervalt na het kopen van een lot is groter dan de kans dat je ooit de hoofdprijs van de loterij wint. Ook laten ze zien hoe een medische test die slechts 1% fout-positieven oplevert onbruikbaar is om mensen te testen voor een ziekte. Een leestip uit dit hoofdstuk is het boek “Goochelen met Getallen” van Hans van Maanen, waarin hij uitlegt hoe je met één set gegevens meerdere resultaten kunt verkrijgen.


Verzonnen getallen opsporen
“Ik was altijd heel slecht in wiskunde” was al verschenen voor de affaire met psycholoog Stapel, anders hadden de wiskundemeisjes een extra hoofdstuk kunnen schrijven over zijn gerommel met gegevens. Een serie verzonnen getallen, zoals waarschijnlijk het geval is met het nep-onderzoek van Stapel, kan door een wiskundig programma met gemak onderscheiden worden van een serie random gegenereerde – of empirisch verkregen - getallen. En dat is precies wat de statistici die het onderzoek van Stapel nog eens gaan uitpluizen gaan doen.


Via een laatste hoofdstuk waarin uitgelegd wordt hoe codes in ISBN-nummers werken (ik wist niet eens dat ze bestonden), een simpele manier van sinterklaaslootjes trekken en de uitleg van waarom democratisch stemmen eigenlijk nooit goed is (de verkiezingsparadox) heb ik in één grijze novemberdag het boek uit. Door de opbouw in korte columns, weetjes en verhalen is het boek prima geschikt om in stukjes te lezen. Toch wordt het niet fragmentarisch, zoals ik bij een bloemlezing wel eens ervaar. Ook is het register in het boek erg fijn, bij twijfel kun je zo weer opzoeken wat axioma’s en grafen ook alweer waren.


Ik heb ook zeker wat geleerd van dit boek, en dat was vast de bedoeling. Alhoewel wiskundemeisje Jeanine Daems dit op de basisschool al leerde weet ik nu ook hoe je makkelijk kunt zien of een getal deelbaar is door 3. Ook heb ik nu weer twee nieuwe boeken op mijn lijstje die ik wil lezen. Jammer dat er niet een nawoord of conclusie aan het eind van het boek zat waarin nog eens wat dingen worden samengevat, maar verder is dit boek een aanrader voor iedereen die getallen leuk vindt, niet bang is voor formules en wil weten hoe je op de beste manier badkamertegeltjes kunt leggen. En vanavond eten we π-zza.
Titel: Ik was altijd heel slecht in wiskunde - Reken maar op de wiskundemeisjes
Auteur: Jeanine Daems & Ionica Smeets
Uitgever: Uitgeverij Nieuwezijds, 2011
Paperback, 206 pagina's, EUR 19,95
ISBN: 9789057123368


Deze recensie verscheen op website van Wetenschap24 voor het NRT-recensieteam

woensdag 2 november 2011

Zichtbare wetenschap

Wetenschap heeft vaak een wat stoffig imago. Musea ook. En toch kunnen zij een belangrijke rol spelen in het zichtbaar en aantrekkelijk maken van het werk van onderzoekers, betoogt Eva Teuling. “De Britten hebben een hele goede methode gevonden om het publiek voor wetenschap te interesseren: door het écht zichtbaar te maken.”



"Wetenschappers worden nog te vaak gezien als stoffige nerds, die zich begeven in saaie gebouwen met laboratoria zonder ramen. Een aantal van hen probeert van dat imago af te komen, door publieke optredens in TV-programma's, publiekslezingen en wetenschapsfestivals. Maar ook in (natuurhistorische) musea zijn er legio mogelijkheden voor het populariseren van wetenschap. Als musea verder gaan dan het laten zien van opgezette beesten en oude apparaten en ruimte maken voor échte wetenschap, kun je als bezoeker werkelijk iets leren.

Eerder dit jaar was ik in Londen, om een kijkje te nemen bij een aantal internationaal toonaangevende wetenschapsmusea. De Britten hebben een hele goede methode gevonden om het publiek voor wetenschap te interesseren: door het écht zichtbaar te maken. Niet door persberichten te schrijven over het onderzoek en wetenschappers uit te nodigen voor tv-programma's en festivals waar ze hun verhaal kunnen doen, maar door bezoekers van een museum mee te laten kijken over de schouders van de onderzoekers, in het laboratorium. Niet door filmpjes, maar door een glazen wand.
“Zelf virtuele watermonsters bestuderen en nog veel meer”

Een prachtig voorbeeld hiervan is het Darwin Center in het Natural History Museum dat bekend is van de dinosaurussen. Het Darwin Center is een onderzoekslaboratorium, waar biologen op plantjes en beestjes verzamelen, en daarnaast met behulp van moderne technieken als DNA-sequencing de evolutie van al deze levende organismen onderzoeken. Maar naast onderzoekslaboratorium is het Darwin Center ook een onderdeel van het Natural History Museum.

Het bijgebouw, bijgenaamd de "cocoon",  is een soort ei-achtige structuur, waarin je als bezoeker langzaam afdaalt van boven naar beneden en onderweg van alles te weten komt over het onderzoek in het Darwin Center. Vier "virtuele" onderzoekers - die ook echt voor het instituut werken - nemen je aan de hand mee langs veldexpedities, preparatiemethoden en uiteindelijk ook DNA-sequencing. Er zijn filmpjes, spelletjes, je kunt zelf "virtuele" watermonsters bestuderen en nog veel meer.

Op verschillende plekken in de cocoon kun je door glazen wanden naar binnen kijken bij het onderzoek. Je ziet de enorme herbarium-collectie in rijen met boekenkasten. Je ziet de onderzoekers aan het werk met hun witte labjassen en blauwe handschoenen. Je ziet ze buisjes in rekjes zetten, uit centrifuges halen en rare machines gebruiken. Op andere plekken zie je ze achter de microscoop en de computer zitten. Maar je staat niet zodanig in de weg dat de onderzoekers hun werk niet kunnen doen.
“Gratis. Altijd, voor iedereen”
Ook in het Blizard Institute van Queen Mary University is een Science Center in het onderzoekslaboratorium aanwezig, hetCentre of the Cell. In het hoge laboratorium hangt een knaloranje structuur die het 12-cellig stadium van een embryo moet voorstellen. Vanuit de loopbrug naar dit Science Center kijk je, meters lager, op de onderzoekers, en kun je zien waar ze mee bezig zijn. In het Centre of the Cell krijgen bezoekers allerlei filmpjes te zien en kunnen ze spelletjes spelen die gebaseerd zijn op het dagelijkse onderzoek van het Instituut. Centre of the Cell krijgt veel groepen scholieren op bezoek die zo geïnspireerd kunnen raken om ook wetenschapper te worden.

En het allermooiste: deze musea zijn gratis. Altijd, voor iedereen. De bezoeker ziet niet een stoffig laboratorium, maar prachtig ontworpen gebouwen waar mensen werken die het leuk vinden om anderen te vertellen waar ze mee bezig zijn. Zo kan iedereen een mooi beeld krijgen van de wetenschapper op zijn werkplek. In Nederland worden dergelijke projecten in musea ook steeds gebruikelijker, zoals Live Science in Naturalis, waarbij bezoekers het prepareren van dieren echt "live" kunnen meemaken. Laten we vooral doorgaan met het modernisren van de musea en met activiteiten waarbij onderzoekers echt zichtbaar worden. Het is tijd voor zichtbare wetenschap!"

Dit artikel verscheen op ScienceGuideNL

vrijdag 21 oktober 2011

Iedereen blij met Open Access


Stel, je bent journalist en wilt iets schrijven over een nieuwe ontdekking. Het artikel waarin dit beschreven staat is gepubliceerd in het toptijdschrift Nature. Als je het artikel wilt downloaden, stuit je op een inlogpagina met de vraag of je dit artikel wilt kopen voor het bedrag van 30 dollar (pay-per-view). En bij het volgende artikel gebeurt hetzelfde. Dan wegen de inkomsten van jouw schrijfsels al snel niet meer op tegen de kosten voor het verkrijgen van de juiste informatie. Als je dan toch je creditcard hebt getrokken en een stuk publiceert, stuiten je lezers die de oorspronkelijke artikelen willen opzoeken, op precies hetzelfde probleem. De lezers die nota bene met eigen belastingcenten voor het onderzoek hebben betaald!

Dure abonnementen

Resultaten van wetenschappelijk onderzoek worden meestal gepubliceerd in vaktijdschriften, zoals de bekende Science en Nature, en hiernaast zijn er voor elk vakgebied (geologie, biologie, psychologie) nog eens honderden specialistische bladen. Deze tijdschriften zijn in handen van commerciële uitgevers, en om ze te mogen lezen moeten dure abonnementen worden aangeschaft. Voor onderzoekers in rijke landen is dit geen probleem; de universiteiten en instituten waar zij werken hebben abonnementen voor duizenden van deze wetenschappelijke tijdschriften. Maar mensen die niet aan een onderzoeksinstituut verbonden zijn, zoals journalisten, kunnen niet zomaar alles lezen. Ook onderzoekers in ontwikkelingslanden hebben vaak geen toegang, omdat hun universiteit simpelweg geen geld heeft voor al die abonnementen.

Betalen om te lezen of betalen om te publiceren?

Toegankelijkheid van wetenschappelijk werk wordt echter steeds beter. Er is een sterk stijgend aantal van zogenaamde ‘Open Access’ tijdschriften, die al hun artikelen vrij toegankelijk maken, zoals de series van de Public Library of Sciences (PLoS). Verder kunnen ook de artikelen in Nature of Science openbaar gepubliceerd worden onder het ‘Open Access’ stempel. Dit is echter nog lang niet bij alle artikelen het geval, en de reden daarvoor is duidelijk. Commerciële uitgevers van wetenschappelijke tijdschriften zien hun inkomsten slinken als er geen abonnementen meer worden afgesloten. Iemand moet voor het publiceren betalen! Uitgevers leggen deze kosten nu neer bij de auteur (de onderzoeker dus), die voor het openbaar publiceren van zijn gegevens een extra bedrag betaalt. Een kort artikel in Nature publiceren is normaal gratis (als je artikel goed genoeg is), maar met Open Access betaalt de onderzoeker hier bijna 4000 euro voor. Dat is natuurlijk nadelig voor de wetenschapper, die daardoor snel geneigd zal zijn zonder Open Access te publiceren, want voor de meeste van zijn vakgenoten zijn de artikelen toch wel toegankelijk. 

Beleidsverandering van NWO

Eén van de grootste subsidieverstrekkers van Nederland, de Nederlandse Wetenschappelijke Organisatie (NWO) heeft nu haar beleid op het gebied van publiceren aangepast. Wanneer wetenschappers een subsidie ontvangen van NWO, doen zij hun onderzoek met publiek geld. NWO stelt nu verplicht dat de resultaten van dat onderzoek gepubliceerd worden onder het Open Access-stempel, zodat iedereen, ook u en ik dus, deze artikelen kunnen lezen. Ze hebben er zelfs een speciaal potje voor in het leven geroepen, dat wetenschappers kunnen gebruiken om die paar duizend euro extra te kunnen betalen (zie hier).

Het tij op het gebied van Open Access leek echter al gekeerd te zijn: al sinds 2005 is er een explosieve stijging te zien in het aantal tijdschriften met Open Access, en in bepaalde vakgebieden is het toegankelijk maken van gegevens al veel langer gemeengoed.  Voor natuurkundigen bestaat er bijvoorbeeld al sinds 1991 de mogelijkheid om resultaten, nog voordat er een artikel over is geschreven, te delen met andere natuurkundigen. De populariteit van Open Access wordt verder bewezen door het succes van PLoS ONE . Dit Open Access tijdschrift is in 2010 zelfs uitgegroeid tot het grootste tijdschrift ter wereld. Het lijkt een kwestie van tijd voordat alles Open Access is (zie bijvoorbeeld dit commentaar).

Het Open Access beleid van NWO lijkt dus misschien een beetje mosterd na de maaltijd, maar een extra steuntje in de rug voor een betere toegankelijkheid van wetenschap is altijd welkom. En iedereen wordt hier beter van: niet alleen de journalisten, maar ook de wetenschappers zelf. Voor hen verandert er weinig op het gebied van publiceren, maar hun artikelen zijn nu voor iedereen toegankelijk, dus zullen ze meer gelezen worden. Natuurlijk zijn er maar weinig mensen die ‘s avonds op de bank even de laatste Nature zullen doorbladeren, maar voor journalisten en onderzoekers die van minder bedeelde onderzoeksinstituten is vrije toegang tot onderzoeksresultaten essentieel om hun werk te kunnen doen. Ruim baan voor Open Access!

maandag 10 oktober 2011

Wat is een Nerd? En zijn ze wel in Nemo?


Vroeger, lang geleden, toen ik nog op school zat, was Nerd niet bepaald een leuk koosnaampje. Als dat je bijnaam was, dan was je de rest van het jaar een pispaaltje. Zijn hier, op Night of the Nerds jongeren die zich aangesproken voelen door de term Nerd? Anders waren ze toch massaal weggebleven?

Maar eerst: wat is de definitie van een nerd? Of een geek? Wikipedia biedt uitkomst.
“Nerd” is een pejoratieve term (scheldwoord, ET) die wordt gebruikt voor mensen die weigeren deel te nemen aan de populaire cultuur van jongeren. Mode en trends worden bewust niet gevolgd vanwege een sterke afkeer van de banaliteit van de grote groep. Sommigen ontlenen hieraan een gevoel van trots en eigenwaarde. Een Geek is een vriendelijke, Engelse benaming voor iemand die gek is op technologie en/of computers. Een 'geek' wordt ook wel gedefinieerd als: een sociale nerd. Gewoon een vriendelijke, techniek-lievende jongere, niet echt negatief. Is Nerd misschien een geuzennaam geworden, zoals de directeur van Nemo suggereert tijdens de VIP-opening van de avond? Is een Nerd tegenwoordig een jongere die gewoon lekker zichzelf wil zijn?

De bezoekers van Night of the Nerds voldoen het meeste aan de laatste definitie. Ze hebben zich zeker niet laten afschrikken door de term Nerd en zijn met velen naar Nemo gekomen om de avond mee te maken. Ik vroeg een aantal mensen of ze vonden of ze aan de definitie Nerd voldeden, en ook waarom ze naar deze avond gekomen waren. Daniël, van 15, staat samen met zijn vader te kijken hoe je geur- en smaakstoffen uit sinaasappelschillen kunt extraheren en kan me dit uitstekend uitleggen. Hij vindt zichzelf zeker geen nerd, al doet hij wel het Natuur en Techniek profiel. Ook Lilith en Camilla, 16 en 15, vinden zichzelf geen nerds. Ze hadden van vrienden gehoord dat het vorig jaar een leuk feestje was, en zijn nu ook gekomen. Ze wachten op nog meer vrienden en hopen er gewoon een gezellige avond van te maken, mét inhoud. Maaike, Christa en Dylan van 14 vinden zichzelf wél Nerds, want ze zitten nou eenmaal op een technasium. Ze vinden dat nerds jongeren zijn die houden van techniek en computers, en zijn het niet eens met de negatieve definitie van een nerd.

Ook zijn er meerdere reisjes georganiseerd naar de Night of the Nerds. Als ik twee mannen aanspreek, die duidelijk wat ouder zijn dan de doelgroep, vertellen ze dat ze docenten Natuur en Techniek zijn van het Ubbo Emmius technasium in Stadskanaal. Provinciegenoten nota bene! Zij zijn met een bus met 58 leerlingen naar Amsterdam afgereisd, als een extra schoolreisje. Een aantal van zijn leerlingen, Elise, Dirk en Mark van 17 en 18 spreek ik later, en zij hebben zeker een leuke avond. Het koken met chemie vonden ze het leukste onderdeel. Ook waren ze nog nooit in Nemo geweest en nemen ze ook de tijd om alle vaste opstellingen goed te bekijken. Hiernaast loop ik een aantal keer Belgische jongeren tegen het lijf. Er blijkt een reisje georganiseerd te zijn van Technopolis, een science center in Mechelen. Laura en Wanda van 17 en 19 vinden het erg tof. Nemo is veel groter dan het Belgische broertje en ze vermaken zich prima. Ook 3 modieus geklede meisjes die zich laten fotograferen tussen de verschillende opstellingen zeggen dat ze zichzelf goed vermaken, en dat de term Nerd niet zo negatief gezien moet worden.

Nemo is gevuld met enthousiaste, gezellige jongeren die houden van techniek en computers, want dat is nou eenmaal leuk. Ik ben erachter, nerd zijn is tegenwoordig stoer.


Dit artikel is live geschreven tijdens de Night of the Nerds, gehouden op 8 oktober 2011 in Nemo, Amsterdam. Zie verder www.nightofthenerds.nl

Knippen en plakken met DNA


De DNA-lounge op de 5e verdieping, daar moet ik als moleculair bioloog natuurlijk heen!  Ik wordt gevraagd mee te doen aan een quizje over synthetische biologie. Niet eerlijk natuurlijk, als moleculair bioloog weet ik alle antwoorden, maar toch win ik een heerlijke cocktail in een reageerbuisje. Jammie. Verder is het gezellig druk in de lounge. Er wordt muziek gedraaid, cocktails gemaakt en spelletjes gespeeld. Spelletjes? We zijn hier toch op een hele serieuze avond?

Een iets diepere blik op het spelletje laat zien dat het wel zeker seriezue business is. Drie jongens, Thijs, Pieter en Mitch van 15 en 16 zijn samen met Eva Brinkman DNA aan het knippen en plakken. Door de goede kaarten te verzamelen kun je je DNA-molecuul openknippen, er een nieuw DNA-stukje tussenzetten en het vervolgens weer dichtplakken. Dit is precies de basis van kloneren, het maken van genetisch gemodificeerde organismen als bacteriën, en de synthetische biologie. Met restrictie-enzymen en ligases, zoals ik dat jarenlang in het lab heb gedaan toen ik nog echt met DNA aan het knippen en plakken was. Brinkman en een vriendin hebben dit spel ontwikkeld toen ze nadachten over innovatieve lesmethodes en geven ook workshops, met hun bedrijfje Biotecture.

Kloneren is niet makkelijk om uit te leggen, maar op deze manier wordt het letterlijk (kinder)spel!


Dit artikel is live geschreven tijdens de Night of the Nerds, gehouden op 8 oktober 2011 in Nemo, Amsterdam. Zie verder www.nightofthenerds.nl